Inleiding
Contents
Inleiding#
Open leermaterialen#
Bij open leermaterialen gaat het om leermateriaal dat:
gepubliceerd worden met een creative commons licentie, bijvoorbeeld CC-BY of CC-BY-SA;
je vrij (gratis) kunt gebruiken;
je vrij kunt aanpassen aan je eigen context.
Deze regels zijn afgeleid van de regels voor open source software, aangepast aan een ander soort content. Deze licentieregels zijn een essentieel onderdeel van open, maar er zit veel meer vast aan open. Deze regels zijn maar het topje van de ijsberg.
In de ICT-wereld is er veel ervaring met open, bijvoorbeeld met open netwerken en open source software. Wij denken dan je voor het werken met open leermaterialen het nodige kunt leren van open in de ICT.
Open in de ICT: een groot succes#
In de ICT-wereld is open, in de vorm van open netwerken (internet, web) en open source software, een groot succes. Vrijwel de hele ICT-infrastructuur bestaat uit open netwerken en open source software. Producten en toepassingen die je dagelijks gebruikt bestaan voor een belangrijk deel uit open source software.
Enkele voorbeelden:
het internet en het web zijn voorbeelde van open netwerken;
alle grote browsers zijn gebaseerd op een open source rendering engine
Safari is gebaseerd op WebKit
Chrome en Edge zijn gebaseerd op de open source Chromium browser, die weer gebaseerd is op Blink
het Android operating system is gebaseerd op Linux, het bekendste open source operating system;
de meeste cloud-servers werken met Linux als operating system.
WordPress, de engine van veel websites, is open source.
Bedrijven zoals Apple, Google, Microsoft en IBM maken uitgebreid gebruik van open source software, en leveren daaraan ook een belangrijke bijdrage.
Zonder open source software zou de ICT-wereld een fractie zijn van de huidige omvang.
Een belangrijk reden voor het succes van open source software is:
Delen van informatie
Het delen van informatie betekent het vermenigvuldigen van kennis en mogelijkheden.
Wat zijn kritische succesfactoren?#
open licenties en standaarden
open technische architectuur
te gebruiken in verschillende contexten,
met de juiste aansluitpunten (“intefaces”) voor gebruik en uitbreidingen
vb: open netwerk
vb: open formaten
open community van vrijwilligers (professionals), met voldoende “massa”
intrinsieke motivatie essentieel
kritische massa nodig voor continuïteit
open bestuur en organisatie van het werk
vb: IETF: besluitvorming
vb: Wikipedia - open content
open tools
financiering
Kernwoorden zijn: open, inclusief, transparant, betekenis (purpose), professionaliteit (professioneel?), vrijwillig.
(Een ander punt is het eigenbelang van degenen die bijdragen leveren: ze zijn vaak zelf gebruikers van hun eigen software. Er is dan een overlap tussen de ontwikkelaars en de gebruikers.)
NB: de meeste mensen die werken aan open source software zijn echte professionals, geen hobbyisten - hoewel ze als vrijwilliger werken.
Vrijwilliger betekent hier niet altijd: werken zonder beloning. Ook mensen die aan open source software werken moeten eten. Vaak is er sprake van (tijdelijke) betaling als een project in korte tijd een stap verder gebracht moet worden.
Open licenties en standaarden#
Fig. 1 Keurmerk#
Een open source licentie beschrijft de wettelijke rechten en verplichtingen van de gebruiker van die software. Er zijn verschillende open source licenties. Soms maakt een bedrijf een eigen “open source licentie”: dat wordt vaak gezien als een vanity license. Organisaties zoals Wikimedia (Wikipedia) gebruiken alleen software met een erkende open source licentie, met het keurmerk van het Open Source Initiative.
Voor een open standaard is het belangrijk dat deze vrij is van patenten: deze kunnen het vrije gebruik van de standaard belemmeren.
Voor meer informatie over open source licenties en open standaarden: zie https://opensource.org.
Open architectuur#
Het begrip architectuur in de ICT beschrijft hoe een systeem is opgebouwd uit onderdelen, en hoe die onderdelen onderling samenwerken.
Een open architectuur geeft veel mogelijkheden om het systeem aan te passen aan andere omstandigheden, en om het uit te breiden met andere onderdelen.
Een open source licentie geeft je de wettelijke mogelijkheden om het systeem aan te passen en uit te breiden. Een open architectuur geeft je de technische mogelijkheden om dit te doen.
Op open systemen kun je bouwen.
Als voorbeelden behandelen we het internet en het web: open netwerken. Hierbij zijn ook open formaten van belang, zoals bijvoorbeeld HTML.
Open community#
Open source software is mensenwerk. Elk open source software product wordt gemaakt, ondersteund en onderhouden door een community van vrijwilligers, meest professionals, die in de tijd van de baas, of in hun eigen tijd, betaald of onbetaald, hieraan werken.
Vrijwilliger betekent hier dat ze zelf hiervoor gekozen hebben, en dat ze werken vanuit een intrinsieke motivatie, niet voor de rijkdom of de roem.
De community van een open source product of project heeft een kritische massa nodig, om te zorgen voor voldoende voortgang en voor continuïteit.
Je hebt in zo’n community allerlei soorten mensen nodig, niet alleen software-ontwikkelaars: je hebt ook mensen nodig die documentatie schrijven, de website beheren of het forum, contacten met gebruikers verzorgen, enz.
De cultuur van de community is erg belangrijk: deze moet “open”, “welcoming”, inclusief, transparant, consensus-gebaseerd enz. zijn. De verschillende soorten vrijwilligers moeten zich deel van de community kunnen voelen.
Open bestuur: manier van werken en besluiten#
Bij een dergelijke open community hoort ook een open bestuur: een open manier van werken en van besluiten.
Als voorbeeld van open besluitvorming beschrijven we het proces van de IETF: de organisatie die verantwoordelijk is voor de internet-standaarden.
Financiering#
Het maken, onderhouden en ondersteunen van open source software kost geld - ook al wordt veel van het werk gedaan door vrijwilligers. Er zijn bijvoorbeeld kosten voor computergebruik (web hosting, cloud computing). Als je afhankelijk bent van de vrije tijd van vrijwilligers, dan vordert een project soms niet snel genoeg: voor een grotere stap in een project is het wenselijk datje deze vrijwilligers kunt betalen - tijdelijk, voor een deel van hun tijd. En ook vrijwilligers hebben professionele ondersteuning nodig.
Veel open source projecten zijn voor deze financiering afhankelijk van sponsoring en vrijwillige bijdragen. Zie bijvoorbeeld ook de fundraising van Wikipedia en Mozilla.
Bedrijven die afhankelijk zijn van bepaalde open source projecten dragen daar vaak ook in natura aan bij, door eigen personeel aan deze projecten te laten werken.
Geld hoeft nooit een belemmering voor het gebruik van open source software - maar deze software is niet gratis!
Gebruikers die het kunnen betalen, ondersteunen met een bijdrage niet alleen makers van de software die ze gebruiken, maar ook de gebruikers die het niet kunnen betalen. Tegenwoordig is het via bijvoorbeeld GitHub Sponsors (https://github.com/sponsors) eenvoudig om open source projecten te ondersteunen.